Cardiovasculaire preventie bij vrouwen: sekseverschillen
Cardiovasculaire ziekte is ook bij vrouwen de belangrijkste doodsoorzaak, maar presenteert zich gemiddeld 10 jaar later dan bij mannen en vaak met atypische symptomen. Genderspecifieke risicofactoren — zwangerschapscomplicaties, PCOS, vroege menopauze — worden routinematig ondergediagnosticeerd en moeten in de risicochatting worden meegewogen.
Kernbegrippen
- Vrouwspecifieke risicofactoren
- Zwangerschapshypertensie, pre-eclampsie, zwangerschapsdiabetes, vroeggeboorte, PCOS, vroege menopauze (<45 jaar); elk geassocieerd met verhoogd langetermijn CV-risico.
- Pre-eclampsie
- Hypertensie met orgaanschade na 20 weken zwangerschap; geassocieerd met 4x verhoogd risico op hypertensie en 2x verhoogd risico op coronairlijden op latere leeftijd.
- Takayasu-arteriitis
- Grote-vatenvasculitis die predominant jonge vrouwen treft; kan CV-ziekte op jonge leeftijd veroorzaken; vrouwspecifieke oorzaak.
- MINOCA
- Myocardial Infarction with Non-Obstructive Coronary Arteries; vaker bij vrouwen; oorzaken: vasospasme, SCAD, type 2 MI; vraagt andere diagnostiek en behandeling.
- Hormonale anticonceptie en CV-risico
- Combinatiepil verhoogt risico op veneuze trombose (~4x) en beroerte bij migrainepatiënten met aura; arterieel risico relatief laag bij niet-rokende vrouwen zonder andere risicofactoren.
Genderspecifieke aspecten van cardiovasculaire preventie bij vrouwen
Presentatie en diagnose
Vrouwen presenteren vaker met atypische symptomen bij ACS: vermoeidheid, kortademigheid, misselijkheid, rugpijn in plaats van klassieke thoracale druk. Dit leidt tot latere diagnose en minder optimale behandeling. Vrouwen worden vaker onderverwezen voor invasieve diagnostiek en hartrevalidatie.
Vrouwspecifieke risicomarkers
- Pre-eclampsie/zwangerschapshypertensie: 2-4x verhoogd levenslang MI- en beroertrisico; vraagt langdurige cardiovasculaire follow-up
- Zwangerschapsdiabetes: 7x verhoogd risico op diabetes type 2; verhoogd cardiovasculair risico op lange termijn
- PCOS: verhoogd risico op diabetes, hypertensie en dyslipidemie; screening aanbevolen
- Vroege menopauze (<45 jaar): 1,5x verhoogd cardiovasculair risico; overweeg als risicoversterker bij risicoberekening
Behandeloverwegingen
De werkzaamheid van statines, antihypertensiva en antitrombotica is vergelijkbaar bij mannen en vrouwen. Bètablokkers geven bij vrouwen vaker bijwerkingen (vermoeidheid, bradycardie). Aspirine ter primaire preventie heeft bij vrouwen een gunstiger profiel voor beroertepreventie dan bij mannen (licht verhoogde effectiviteit). Hormoontherapie bij menopauze is niet geïndiceerd voor cardiovasculaire preventie.