Screeningsprogramma's voor hart- en vaatziekten in Nederland
In Nederland vindt cardiovasculaire screening primair plaats via het CVRM-zorgprogramma in de eerste lijn. Actieve opsporing van hypertensie, hypercholesterolemie en diabetes bij asymptomatische volwassenen vormt de kern. Systematische of populatiebrede screening via aparte programma's bestaat in Nederland beperkt, in tegenstelling tot landen als het Verenigd Koninkrijk.
Kernbegrippen
- CVRM-zorgprogramma
- Cardiovasculair Risicomanagement zorgprogramma in de Nederlandse eerste lijn; gebaseerd op NHG-Standaard; omvat risicoschatting, opsporing en behandeling van risicofactoren bij kwetsbare groepen.
- Opportunistische screening
- Risicoschatting bij bestaand zorgcontact (huisartsbezoek om andere reden); kostenefficiënter dan separaat screeningsprogramma; bereikt echter niet de gehele risicopopulatie.
- Systematische screening
- Proactieve uitnodiging van een gedefinieerde populatiegroep voor cardiovasculaire risicobeoordeling; hogere bereikbaarheid maar hogere kosten en organisatorische complexiteit.
- Health Check (Engeland)
- NHS Health Check: uitnodiging voor alle 40-74-jarigen in Engeland voor CV-risicocheck elke 5 jaar; bewijs voor effectiviteit op populatieniveau is bescheiden.
- Familiaire hypercholesterolemie (FH) cascade screening
- DNA-gebaseerde cascade screening van eerstegraads familieleden van FH-patiënten; kosteneffectief en aanbevolen door ESC; in Nederland uitgevoerd via StOEH.
Cardiovasculaire screening in Nederland: aanpak, bereik en effectiviteit
CVRM in de eerste lijn
Het NHG-CVRM-zorgprogramma richt zich op actieve opsporing bij patiënten met verhoogde kans: familieanamnese van vroege CVZ, hypertensie, diabetes, roken, obesitas. Huisartsen screenen bloeddruk, lipiden en glucose bij eerste contact en herhalen dit periodiek. SCORE2-berekening is geïntegreerd in de meeste praktijksoftware.
Bereikbaarheidsproblemen
Systematische screening bereikt optimaal de zorgzoekende bevolking maar mist juist de meest kwetsbare groepen: mannen van middelbare leeftijd die zelden de huisarts bezoeken, lage-SES populaties en migranten. Proactieve benaderingsstrategieën (pop-up-spreekuren, gemeente-samenwerking, bedrijfsgeneeskunde) kunnen het bereik vergroten.
FH-cascade screening
Bij nieuw gediagnosticeerde familiaire hypercholesterolemie moeten alle eerstegraads familieleden worden opgeroepen voor LDL-meting en genetisch onderzoek. StOEH (Stichting Opsporing Erfelijke Hypercholesterolemie) coördineert dit in Nederland. Vroege detectie en behandeling voorkomt premature coronairziekte.
Evidence voor screening
RCT-bewijs voor mortaliteitsreductie door populatiebrede CV-screening is schaars; de Sundhedsstyrelsens studie (Denemarken) en de NHS Health Check toonden bescheiden effecten. Opportunistische screening in de huisartspraktijk is kosteneffectief en pragmatisch haalbaar.