ESC-richtlijn Pericardaandoeningen 2015: kernpunten
De ESC-richtlijn Pericardaandoeningen 2015 is de meest recente uitgebreide richtlijn voor diagnostiek en behandeling van pericardziekten. Kernpunten zijn de diagnostische criteria voor acute pericarditis (2 van 4), de rol van colchicine voor recidiefpreventie en de indicaties voor pericardiocentese bij tamponade.
Kernbegrippen
- Acute pericarditis
- Diagnose bij ≥2 van 4 criteria: (1) pericardiale pijn, (2) pericardiaal wrijvingsgeruis, (3) nieuw gegeneraliseerd ST-segment elevatie/PR-depressie op ECG, (4) pericard-effusie.
- Cardiac tamponade
- Hemodynamische compressie door pericard-effusie; klinisch: Beck-triade (hypotensie, gedempte harttonen, verhoogde veneuze druk); altijd spoedpericardiocentese.
- Constrictief pericard
- Fibrotische verdikking met beperking van diastolische vulling; presentatie als rechtsdecompensatie; behandeling: pericarddecorticatie.
- Colchicine bij pericarditis
- 0,5 mg 2dd (of 0,5 mg 1dd bij <70 kg) gedurende 3 maanden; COPE en ICAP-trials: 50% recidiefvermindering; eerste keus naast NSAID's.
- Incessante/recidiverende pericarditis
- Symptomen >4-6 weken (incessant) of recidief na klachtenvrij interval; behandeling: colchicine, laagdosis corticosteroïden, eventueel IL-1-blokker (anakinra).
Acute pericarditis: diagnose en behandeling
Diagnose bij ≥2 van 4 criteria: pericardiale retrosternale pijn (erger bij liggen, beter bij zitten voorover), pericardiaal wrijvingsgeruis, ECG-veranderingen (gespreide ST-elevatie concaaf omhoog, PR-depressie), en nieuw pericard-effusie op echo. Troponinestijging kan optreden bij myopericarditis — dit vereist ziekenhuisopname maar is geen ongunstige prognostische marker op zichzelf.
Eerstelijnsbehandeling
- NSAID's (ibuprofen 600 mg 3dd of aspirine 750-1000 mg 3dd) gedurende 1-2 weken, met PPI-bescherming
- Colchicine 0,5 mg 2dd (of 1dd bij <70 kg) gedurende 3 maanden — klasse I aanbeveling voor recidiefpreventie
- Sportrestrictie tot klachtenvrij + normalisatie CRP + ECG: bij niet-atleten minimaal 3 maanden, bij atleten 3-6 maanden
- Corticosteroïden alleen bij contra-indicaties NSAID of bij auto-immuunoorzaak — verhogen recidiefrisico bij idiopathische pericarditis
Pericard-effusie en tamponade
Echocardiografische classificatie: mild (<10 mm), matig (10-20 mm), ernstig (>20 mm). Tamponade is een klinische diagnose op basis van hemodynamische tekenen (hypotensie, tachycardie, pulsus paradoxus >10 mmHg), niet uitsluitend op effusiegrootte. Pericardiocentese onder echo-geleiding is de eerste keus bij tamponade; chirurgie bij recidiverende maligne effusie.
Constrictief pericard
Presentatie: vermoeidheid, perifeer oedeem, ascites, verhoogde veneuze druk — gelijkend op rechtsdecompensatie. Kenmerk: Kussmaul-teken (geen daling JVD bij inspiratie), pericardiaal kloppen op echo, gelijktijdige inspiratoire ventrikelseptumdeviation op TTE/CMR. Behandeling: pericarddecorticatie bij ernstig geval; transient constrictie (bij infectieus pericard) kan resolveren met conservatieve behandeling.
Verwijsbeleid
Hoog-risicopatiënten (koorts >38°C, subacuut begin, grote effusie, tamponade, immunosuppressie, anticoagulantia) verdienen ziekenhuisopname. Laag-risicogroep: ambulant behandelen met NSAID + colchicine, controle na 1 week.