EAS 2026: Lipiden, Lp(a) en de toekomst van ASCVD-preventie
Het jaarlijkse congres van de European Atherosclerosis Society (EAS) is hét Europese podium waar fundamenteel, translationeel en klinisch onderzoek naar atherosclerose en vaatziekten samenkomen. De 94e editie vond plaats in Athene, samen met de Hellenic Atherosclerosis Society, met plenaire sessies over lipoproteïnen voorbij de lever, atherotrombose en de toekomst van ASCVD-preventie, en met de Anitschkow-lezing door prof. Heribert Schunkert. HartVaat.nl bundelt de belangrijkste publicaties rond het congres — over familiaire hypercholesterolemie, lipoproteïne(a), CETP- en PCSK9-remming en de rol van ontsteking — in Nederlandse samenvattingen.
Programma — plenaire en klinische kernsessies
Opening & Anitschkow-lezing
- Anitschkow-lezing 2026 — prof. Heribert Schunkert (TU München / Deutsches Herzzentrum) — bekroond voor zijn werk aan de genetica en metabole regulatie van hart- en vaatziekten
Plenair 01 — Lipiden en lipoproteïnen voorbij de lever
- Structuur van 'slechte' lipoproteïnen — Alan Remaley (VS)
- Nieuwe therapieën voor remnant-cholesterol en triglyceriden — Robert Rosenson (VS)
- Lichaamsbeweging en hart- en vaatziekten — Hendrik Sager (Duitsland)
- Atherosclerose en dementie — oorzaken en preventie — Ruth Frikke-Schmidt (Denemarken)
Klinische kernsessies
- EAS-consensussessie: FH bij kinderen en adolescenten — harmonisatie van lipidenpoliklinieken
- Lp(a) in focus: risicostratificatie, diabetes en nieuwe therapieën — lipoproteïne(a)
- Late Breaker: PCSK9-farmacologie — orale en nieuwe PCSK9-remmers
- ACC/EAS-sessie: harmonisatie van Europese en Amerikaanse dyslipidemie-richtlijnen 2025/2026 — richtlijnen
Plenair 02 — Nieuwe uitdagingen in atherosclerose
- Een nieuw tijdperk in atherotrombose — Lina Badimon (Spanje)
- Vaatveroudering: van biologie naar kliniek — Konstantinos Stellos (Duitsland)
- Verlies van het Y-chromosoom en CHIP bij ASCVD — José Fuster (Spanje)
- AI-versterkte exposomics in cardiovasculaire gezondheid — Sanjay Rajagopalan (VS)
Plenair 03 — Nieuwe horizonten in ASCVD-management
- Precisiegeneeskunde voor cardiovasculaire preventie — Filippo Crea (Italië)
- Kan CT alleen de ASCVD-behandeling sturen? — Charalambos Antoniades (VK)
- Voorspellen biomarkers plaquekwetsbaarheid? — Isabel Goncalves (Zweden)
- De PCSK-familie in en buiten hart- en vaatziekten — Nabil Seidah (Canada)
Resultaten & Publicaties
EAS-consensus: familiaire hypercholesterolemie bij kinderen en adolescenten
De EAS presenteerde in Athene een nieuwe consensusverklaring over familiaire hypercholesterolemie (FH) bij kinderen en adolescenten — met Nederlandse hoofdauteurs (Wiegman, Amsterdam UMC; Roeters van Lennep, Erasmus MC). De kernboodschap: spoor FH al op de kinderleeftijd op en start lipidenverlagende therapie vóór de puberteit, want vroege behandeling kan de levensverwachting normaliseren. Omdat de huidige criteria veel genetisch bevestigde gevallen missen, presenteert de verklaring herziene diagnostische criteria en roept ze alle landen op tot pediatrische screening.
- HeFH treft ongeveer 1 op 300 mensen, HoFH ongeveer 1 op 300.000
- Start lipidenverlaging vóór de puberteit bij HeFH, zo nodig al vanaf 6 jaar
- Herziene diagnostische criteria — de huidige missen veel mutatiedragers
- Oproep tot landelijke pediatrische screeningsprogramma's en behandelalgoritmen voor HeFH en HoFH
VESALIUS-CV: Lp(a) voorspelt risico, evolocumab werkt ongeacht uitgangswaarde
Een vooraf gespecificeerde analyse van VESALIUS-CV onderzocht of lipoproteïne(a) de winst van evolocumab voorspelt bij 7.557 patiënten zonder eerder infarct of beroerte. Een hoger Lp(a) ging gepaard met meer ernstige coronaire events — vooral myocardinfarct — maar niet met herseninfarct. Evolocumab verlaagde het relatieve risico in vergelijkbare mate ongeacht het uitgangs-Lp(a), maar leverde absoluut iets meer winst op bij verhoogd Lp(a): een argument voor vroege PCSK9-remming in deze groep.
- HR 1,15 per 100 nmol/l hoger Lp(a) voor ernstige coronaire events
- Geen associatie tussen Lp(a) en ischemisch herseninfarct
- Relatieve risicoreductie door evolocumab vergelijkbaar over de hele Lp(a)-range
- NNT 28 (Lp(a) >105 nmol/l) versus 40 over 5 jaar
Obicetrapib verlaagt naast LDL en apoB ook lipoproteïne(a)
De selectieve CETP-remmer obicetrapib verlaagt niet alleen LDL-C en apoB, maar ook lipoproteïne(a). In een gepoolde analyse van 2.356 hoogrisicopatiënten (heterozygote FH of bestaand vaatlijden) daalde Lp(a) na twaalf weken met gemiddeld 37%. Bijzonder is dat de absolute Lp(a)-daling vergelijkbaar was bij mild en bij sterk verhoogd Lp(a) — wat een orale optie biedt voor patiënten die niet in aanmerking komen voor de duurdere RNA-gerichte Lp(a)-therapieën.
- Placebo-gecorrigeerd: LDL-C −37%, apoB −21%, Lp(a) −37%
- Absolute Lp(a)-daling vergelijkbaar ongeacht het uitgangsniveau
- Eén tablet per dag (obicetrapib 10 mg) gedurende 12 weken
- Relevant voor mild verhoogd Lp(a) buiten het bereik van RNA-therapie
Orale PCSK9-remmers: meta-analyse bevestigt krachtige LDL-daling
Orale PCSK9-remmers komen eraan. Een meta-analyse van vijf RCT's met enlicitide, NNC0385-0434 en laroprovstat (samen 3.295 deelnemers) toont een LDL-C-daling van bijna 60% ten opzichte van placebo, met gunstige effecten op apoB, non-HDL-cholesterol en Lp(a) en een geruststellend kortetermijnveiligheidsprofiel. Daarmee benadert de effectiviteit van orale PCSK9-remming die van de injecteerbare middelen — een potentiële doorbraak voor therapietrouw en toegankelijkheid.
- Gepoolde LDL-C-daling −59% versus placebo
- apoB −50%, non-HDL-cholesterol −55%, Lp(a) −23%
- Geen verhoogd risico op ernstige bijwerkingen op korte termijn
- Drie moleculen onderzocht: enlicitide, NNC0385-0434 en laroprovstat
Lp(a)-JAPAN: verhoogd Lp(a) blijft risicovol ondanks LDL onder 55 mg/dl
Zelfs bij een streng gereguleerd LDL-C (<55 mg/dl) blijft een verhoogd lipoproteïne(a) gevaarlijk. In 1.581 Japanse patiënten met coronairlijden na PCI was het gestandaardiseerde 5-jaars-risico op cardiovasculaire events bijna zeven keer hoger bij Lp(a) ≥50 mg/dl dan bij Lp(a) <30 mg/dl. De drempel voor verhoogd risico lag rond 28 mg/dl — lager dan in westerse cohorten wordt aangehouden. Strikte LDL-verlaging dempt het Lp(a)-risico dus deels, maar heft het niet op.
- 5-jaars-MACE bijna 7× hoger bij Lp(a) ≥50 mg/dl
- Verhoogd Lp(a)-risico blijft bestaan ondanks LDL-C <55 mg/dl
- Risicodrempel ongeveer 28 mg/dl — lager dan in westerse populaties
- 1.581 patiënten, mediane observatie 5,1 jaar (Lp(a)-JAPAN)
IL-6 sterker met hart- en vaatziekte geassocieerd dan LDL, Lp(a) en CRP
Welke risicomarker telt het zwaarst? In UK Biobank en MESA — twee grote primaire-preventiecohorten — vertoonde de ontstekingsmarker interleukine-6 (IL-6) de sterkste, onafhankelijke associatie met atherosclerotische events, sterker dan LDL-C, Lp(a) en hsCRP. De bevinding versterkt het idee dat ontsteking, en specifiek de IL-6-route, een aantrekkelijk doelwit is voor toekomstige cardiovasculaire preventie — een thema dat ook in de Atheense plenaire sessies over atherotrombose centraal stond.
- IL-6: HR 1,67 (UK Biobank) en 1,60 (MESA), hoogste versus laagste kwartiel
- Sterkere associatie met events dan LDL-C, Lp(a) en hsCRP
- Effect blijft bestaan na onderlinge correctie van de biomarkers
- Ondersteunt IL-6 als therapeutisch doelwit voor preventie
Ongericimab: nieuwe PCSK9-antistof verlaagt LDL fors in meta-analyse
Het arsenaal aan PCSK9-antistoffen breidt verder uit. Ongericimab, een gehumaniseerde monoklonale antistof tegen PCSK9, verlaagde in een meta-analyse van vijf RCT's (1.421 patiënten met hypercholesterolemie) het LDL-C met 62 tot 73%, afhankelijk van het doseringsschema, met gunstige effecten op Lp(a), apoB en triglyceriden en een veiligheidsprofiel vergelijkbaar met placebo. Cardiovasculaire uitkomststudies moeten de klinische winst nog bevestigen.
- LDL-C −62% tot −73% afhankelijk van het dosisschema
- Lp(a) −45 tot −50%; ook daling van apoB en triglyceriden
- Bijwerkingen vergelijkbaar met placebo
- Cardiovasculaire uitkomststudies nog nodig
Science at a Glance — Nederlands onderzoek op de postermuur
EAS 2026 telde bijna 700 e-posters plus de Science at a Glance-presentaties. HartVaat.nl lichtte de Nederlandse inbreng eruit — werk van onder meer Amsterdam UMC, Erasmus MC, UMC Utrecht, UMC Groningen en Maastricht UMC — geordend op thema. Klik door naar de officiële postergalerij voor de volledige presentatie.
Familiaire hypercholesterolemie
-
Early treatment, lifelong impact: long-term cardiovascular outcomes of children with familial hypercholesterolemiaVolgt kinderen met FH tot in de volwassenheid om de cardiovasculaire winst van vroeg starten te kwantificeren — de Nederlandse cohortlijn rond Wiegman.
-
From registry to reality: FH diagnoses and lipid-lowering therapy use in Dutch children.Registratiedata vertaald naar de praktijk: krijgen Nederlandse kinderen met FH daadwerkelijk de diagnose én lipidenverlagende therapie?
-
Rationale and design of 25-year follow-up of patients with familial hypercholesterolemia treated with statins since childhood: the AFTER25-studyOpzet van de AFTER25-studie: 25 jaar follow-up van patiënten die sinds hun kindertijd statines krijgen voor FH.
-
Impact of evinacumab on coronary plaques in patients with homozygous familial hypercholesterolemia: protocol of the "EVOLVE-HoFH" studyProtocol van de EVOLVE-HoFH-studie naar het effect van evinacumab op coronaire plaque bij homozygote FH (met Stroes, Amsterdam UMC).
-
Genotype and variant functional severity predict phenotype, treatment response, and cardiovascular risk in homozygous familial hypercholesterolaemia: a cross-sectional analysis from the HICC registryGenotype en functionele ernst van de variant voorspellen fenotype, behandelrespons en cardiovasculair risico bij homozygote FH — een dwarsdoorsnede uit de internationale HICC-registry. Met Erik Stroes (Amsterdam UMC).
Lipoproteïne(a)
-
Identification of elevated lipoprotein(a) in first-degree relatives of patients with elevated lipoprotein(a): results from a hospital-based cascade screening cohortCascadescreening rond indexpatiënten met sterk verhoogd Lp(a) (≥125 nmol/L) leverde bij eerstegraads familieleden een hoge opbrengst aan verhoogd Lp(a) (circa 46%). Familieleden met bestaande ASCVD vormen een bijzonder hoogrisico-subgroep. Met Erik Stroes en Laurens Reeskamp (Amsterdam UMC).
Nieuwe lipidenverlagende therapieën
-
Patient preferences for PCSK9 inhibitors: a discrete choice experimentWat vinden patiënten zélf belangrijk aan PCSK9-remmers? Een discrete-choice-experiment binnen een breed Nederlands netwerk (Erasmus MC).
-
Pharmacokinetics and safety of obicetrapib in moderate hepatic impairment: phase I study resultsFase I-onderzoek naar farmacokinetiek en veiligheid van obicetrapib bij matige leverfunctiestoornis (NewAmsterdam Pharma, Naarden).
-
N=1-studies in statin-intolerance; objectifying nocebo effects (NISONE): a protocol for a randomized controlled trial assessing the implementability of n=1-studies to promote the use of statinsNISONE-protocol: n=1-studies om het nocebo-effect bij statine-intolerantie te objectiveren (Erasmus MC).
-
Personalised dosing of PCSK9-monoclonal antibodies evolocumab and alirocumab: an in silico studyIn-silicomodel voor gepersonaliseerde dosering van de PCSK9-antistoffen evolocumab en alirocumab (Erasmus MC).
Beeldvorming, biomarkers & risico
-
Sex differences in long-term coronary plaque progressionSekseverschillen in de langjarige progressie van coronaire plaque op CT-angiografie (Amsterdam UMC).
-
Polygenic risk independently predicts coronary plaque burden and high-risk plaque in patients with non-obstructive coronary artery diseaseEen polygene risicoscore voorspelt onafhankelijk plaque-belasting en hoogrisicoplaque bij niet-obstructief coronairlijden (Amsterdam UMC).
-
Biomarker discovery study identifies 381 plasma proteins associated with risk of secondary major adverse cardiovascular events within three years after carotid endarterectomyBiomarker-discovery: 381 plasma-eiwitten geassocieerd met nieuwe events na carotisendarteriëctomie (UMC Utrecht, Athero-Express).
-
Clinical utility of the lipemic index for detecting lipid disorders: a cross-sectional study in adults undergoing routine blood testingKlinische bruikbaarheid van de 'lipemische index' om lipidstoornissen op te sporen bij routine-bloedonderzoek (UMC Utrecht).
-
⁶⁸Ga-DOTATATE PET/CT identifies coronary plaque inflammation in asymptomatic patients⁶⁸Ga-DOTATATE-PET/CT spoort coronaire plaque-ontsteking op: de tracer-opname was hoger bij uitgebreid coronairlijden en hing samen met hoogrisicoplaque op CCTA — een mogelijke marker voor inflammatoire plaque bij asymptomatische patiënten. Met Erik Stroes en Nick Nurmohamed (Amsterdam UMC).
-
Opportunistic coronary artery calcium quantification on routine contrast-enhanced CT-scans in patients with cancer: a prospective cohort studyCoronaire calciumscore (CAC) uit routinematige contrastversterkte oncologische CT-scans correleerde sterk met de toegewijde ECG-getriggerde CAC-scan — een kans om opportunistisch cardiovasculair risico te signaleren bij kankerpatiënten. Met Nick Nurmohamed (Amsterdam UMC).
Vrouwspecifieke cardiovasculaire zorg
-
Increased prevalence of preeclampsia in women with familial hypercholesterolemiaVrouwen met FH ontwikkelen vaker pre-eclampsie — een sekse-specifiek risicosignaal (Erasmus MC).
-
Voices of those recruiting: barriers and enablers to women's participation in cardiovascular trials. a qualitative studyKwalitatieve studie naar barrières en kansen voor deelname van vrouwen aan cardiovasculair onderzoek (Erasmus MC).
Pathogenese & translationeel onderzoek
-
A hepatocellular model to investigate the mechanisms in intracellular trafficking of APOB–VLDLHepatocellulair model om de intracellulaire route van apoB–VLDL te ontrafelen (UMC Groningen).
-
Declining kidney function is associated with a KLF4-linked smooth muscle ECM program in human carotid atherosclerosisAfnemende nierfunctie hangt samen met een KLF4-gestuurd gladde-spiercelprogramma in humane carotisplaque (UMC Utrecht).
-
Prevalence of dyslipidemias in children with a chronic condition: first results from the SMART-YOUTH study.SMART-YOUTH: prevalentie van dyslipidemie bij kinderen met een chronische aandoening (UMC Utrecht).
-
Imaging of experimental atherosclerosis using dextran-coated ultrasmall superparamagnetic iron oxide nanoparticles: evaluation of feasibility and safetyPreklinische studie (Erlangen, met Erik Stroes als co-auteur) naar beeldvorming van experimentele atherosclerose met dextran-gecoate USPIO-nanodeeltjes op MRI, gericht op het zichtbaar maken van plaque-ontsteking, met aandacht voor veiligheid.