Spontane coronaire arteriedissectie (SCAD)
Spontane coronaire arteriedissectie (SCAD) is een niet-atherosclerotische, niet-traumatische scheuring van de coronaire vaatwand die leidt tot een intramuraal hematoom en lumencompressie met ischemie. SCAD treft voornamelijk jonge vrouwen (gemiddeld 45 jaar) en is een important oorzaak van ACS en plotse hartdood bij vrouwen onder de 50 jaar. Vroegherkenning voorkomt iatrogene schade door onnodige PCI.
Kernbegrippen
- Intramuraal hematoom (IMH)
- Bloedophoping in de media/adventitia van de coronairwand zonder communicatie met het lumen; compresseert het ware lumen en veroorzaakt ischemie.
- Fibromusculaire dysplasie (FMD)
- Non-inflammatoire, non-atherosclerotische arterieziekte geassocieerd met SCAD in 50-75% van de gevallen; typisch 'kralenketting'-patroon op angiografie van renale of cervicale arteriën.
- OCT (optische coherentietomografie)
- Hoog-resolutie intracoronaire beeldvorming die de drielaagse vaatwandstructuur visualiseert en essentieel is voor SCAD-diagnose wanneer angiografie niet conclusief is.
Spontane coronaire arteriedissectie (SCAD): herkenning en behandeling
Epidemiologie en risicofactoren
SCAD vertegenwoordigt 1-4% van alle ACS-presentaties maar tot 35% van AMI bij vrouwen onder de 50 jaar. Geassocieerde condities: peripartum periode (met name eerste 12 weken postpartum), fibromusculaire dysplasie (FMD), systemische inflammatoire aandoeningen (SLE, IBD), intensieve sportbelasting en extreme emotionele stress. Genetische predispositie speelt een rol; familiaire clustering is beschreven.
Angiografische classificatie
- Type 1: zichtbare intimascheur met contrast in de valse lumen — klassiek beeld, minder frequent
- Type 2: langgerekte lumenvernauwing zonder zichtbaar scheur — meest frequent (65-75%); kan worden aangezien voor atherosclerotische stenose
- Type 3: focale stenose die atherosclerotische plaque nabootst; OCT noodzakelijk voor diagnose
Behandeling
Conservatief beleid is de behandeling van keuze bij hemodynamisch stabiele patiënten. Spontaan herstel treedt op in 70-97% binnen 4-6 weken. PCI bij SCAD is technisch uitdagend: risico op propagatie van de dissectie, wire perforatie en onbevredigend resultaat. CABG is voorbehouden voor aanhoudende ischemie met linker hoofdstam of prox-LAD-betrokkenheid. Trombolyse is gecontra-indiceerd.
Medicamenteus: aspirine voor antitrombotisch effect; bètablokker voor hartfrequentiecontrole en reductie coronaire wandspanning; RAS-blokkade bij verminderde LVEF. DAPT-routinematig is niet aangewezen bij conservatief beleid.
Follow-up en recidiefpreventie
Recidiefrisico bedraagt 10-30% in 5 jaar. Screening op FMD (CTА cervicale/renale arteriën) en genetisch onderzoek bij familiaire belasting. Psychologische begeleiding is waardevol; contactsporten en intensieve wedstrijdsport worden ontraden. Zwangerschap na SCAD vereist multidisciplinaire begeleiding.