eGFR: berekening, formules en interpretatie
De geschatte glomerulaire filtratiesnelheid (eGFR) is de primaire maat voor nierfunctie in de klinische praktijk. De CKD-EPI 2021-formule op basis van serumcreatinine (en optioneel cystatine C) is de internationaal aanbevolen methode. Inzicht in de beperkingen van eGFR-berekening is essentieel voor correcte interpretatie.
Kernbegrippen
- CKD-EPI 2021
- Aanbevolen eGFR-formule; gebaseerd op serumcreatinine, leeftijd en geslacht; ras niet meer opgenomen (2021 update).
- Serumcreatinine
- Afvalproduct van spiermetabolisme; variabel door spiermassa, eiwitinname, medicatie (cimetidine, trimethoprim); invloed op eGFR-nauwkeurigheid.
- Cystatine C
- Alternatieve nierenmarker; minder beïnvloed door spiermassa; nauwkeuriger bij ouderen en sarcopene patiënten; CKD-EPI-cystatin C of gecombineerde formule.
- MDRD-formule
- Oudere formule; minder nauwkeurig bij hogere eGFR-waarden (>60); vervangen door CKD-EPI.
- Creatinine-klaring (mCrCl)
- Gemeten klaring via 24-uurs urine; gouden standaard maar bewerkelijk; nuttig bij extreme spiermassa of medicatiedosering.
eGFR-formules, beperkingen en klinische toepassing
CKD-EPI 2021 formule
De CKD-EPI 2021 formule berekent eGFR op basis van serumcreatinine, leeftijd en geslacht (ras is in 2021 verwijderd wegens equity-overwegingen). De formule is gevalideerd in grote cohorten en geeft nauwkeurige schatting bij eGFR >60. Bij eGFR <30 neemt de variabiliteit toe en is de meting gevoeliger voor creatininefluctuaties.
Beperkingen van creatinine-gebaseerde eGFR
- Spiermassa: Bodybuilders of patiënten met grote spiermassa: creatinine verhoogd → eGFR onderschat. Sarcopenie/cachexie/ouderen: creatinine laag → eGFR overschat
- Voeding: Vleesconsumptie verhoogt creatinine tijdelijk
- Medicatie: Trimethoprim en cimetidine remmen tubulair creatininesecretie → vals hoog creatinine
- Acute fluctuaties: eGFR weerspiegelt steady-state; bij acute nierziekte is creatinine vertraagd indicator
Cystatine C als aanvulling
Cystatine C is een kleine eiwit dat constant wordt geproduceerd door alle kerncellen en volledig gefilterd door de nier. Het wordt niet actief gesecreteerd. Minder afhankelijk van spiermassa; verbetert eGFR-nauwkeurigheid bij ouderen, obesitas en sarcopenie. CKD-EPI-Cystatin C of gecombineerde creatinine+cystatin C formule is nauwkeuriger bij twijfelgevallen.
Praktische tips
- Gebruik altijd CKD-EPI 2021 (zonder ras-modifier) in het laboratoriumrapport
- Bij ouderen >75 jaar met laag creatinine: overweeg cystatin C aanvraag voor bevestiging
- Twee consecutieve eGFR-metingen >3 maanden apart vereist voor diagnose CKD
- Bij medicatiedosering: gebruik fabrikant-aanbeveling; soms mCrCl in plaats van eGFR