Eerste ESC-richtlijn hartrevalidatie: multidisciplinair, ook thuis en digitaal, en voor veel meer patiënten dan alleen na een infarct

München, vrijdag 28 augustus. Hartrevalidatie is, in de woorden van taskforcevoorzitter Maria Bäck (Sahlgrenska, Göteborg), een van de meest effectieve behandelingen in de cardiovasculaire zorg, en tegelijk een van de minst gebruikte. De ESC gaf het onderwerp tot vandaag een paragraaf in andere richtlijnen; nu is er een eigen richtlijn, vanmiddag gepubliceerd in de European Heart Journal, met de presentatie maandag om 11:15 in de Main Auditorium. Bäck deelt het voorzitterschap met Matthias Wilhelm (Bern) en Dominique Hansen (Hasselt).

Wat de richtlijn vastlegt

• Drie kerncomponenten, geleverd door een multidisciplinair team: inspanningstraining, psychologische ondersteuning en gepersonaliseerde educatie over leefstijl en therapietrouw. Het motto van de taskforce is 'hart, lichaam en geest'.
• Indicaties ver voorbij het infarct: hartfalen, aangeboren hartafwijkingen, atriumfibrilleren, na klepvervanging en, nieuw, patiënten die cardiotoxische kankerbehandeling krijgen.
• Twee leveringsvormen naast elkaar: het klassieke ziekenhuis- of centrumprogramma en digitaal ondersteunde thuisrevalidatie met monitoring op afstand en teleconsulten, voor wie niet naar een centrum kan of wil.
• Verwachte winst: betere kwaliteit van leven, fitheid, zelfvertrouwen en mentaal welbevinden, en minder toekomstige cardiale events, bij een bewezen gunstige kosteneffectiviteit.
• De implementatiekloof wordt met naam genoemd: in heel Europa krijgt een minderheid van de patiënten die ervoor in aanmerking komen daadwerkelijk revalidatie aangeboden. Wilhelm wijst erop dat het verbeteren van revalidatie een speerpunt van de Wereldgezondheidsorganisatie is.

Wat het samenhangt met de rest van vandaag

De hartfalenrichtlijn van vanmiddag maakte gepersonaliseerde inspanningstraining klasse I voor alle stabiele patiënten en gaf revalidatie na een decompensatie een IIa; deze richtlijn beschrijft hoe dat er in de praktijk uit hoort te zien. Ook de opname van cardio-oncologie sluit aan bij de bredere beweging om de oncologische patiënt in de cardiologische zorgpaden te trekken.

Voor de Nederlandse praktijk

Nederland heeft met de multidisciplinaire richtlijn hartrevalidatie van de NVVC en het landelijke netwerk van revalidatiecentra een goede uitgangspositie, maar de deelname na infarct blijft ook hier ruim onder de helft, en bij hartfalen en AF nog lager. Voor de cardioloog is de nieuwe richtlijn een argument om de verwijzing standaard te maken, ook bij AF en na TAVI, en om thuisrevalidatie als volwaardig alternatief aan te bieden, iets wat de Nederlandse pilots met telerevalidatie al onderbouwen. Voor de huisarts: de patiënt die 'geen zin had' in het programma heeft nu misschien wel zin in een digitale variant; vraag ernaar bij het eerste contact na ontslag. Voor de internist en oncoloog: patiënten op anthracyclines of HER2-remmers horen op de lijst.

Lees ook

• Multidomein revalidatie bij ouderen na MI: gerandomiseerde trial, NEJM
• Fysieke revalidatie bij oudere gehospitaliseerde HF-patiënten: NEJM REHAB-HF
• Inspanningsgerichte hartrevalidatie bij coronairlijden: geactualiseerde meta-analyse
• Cochrane-review: interventies om deelname aan hartrevalidatie te bevorderen
• Nieuwe ESC-hartfalenrichtlijn 2026: twee fenotypes, MRA voor iedereen
• Alle ESC 2026-berichten op onze congrespagina