Hypertriglyceridemie: oorzaken en risico
Hypertriglyceridemie is gedefinieerd als nuchtere triglyceriden >1,7 mmol/L (matig) tot >10 mmol/L (ernstig). Matige verhoging verhoogt het cardiovasculair risico indirect via verhoogd remnant-cholesterol. Ernstige hypertriglyceridemie (>10 mmol/L) verhoogt het risico op acute pancreatitis, een potentieel levensbedreigende complicatie.
Kernbegrippen
- Remnant-cholesterol
- Cholesterol in VLDL- en IDL-deeltjes; verhoogd bij hypertriglyceridemie; causale risicofactor voor atherosclerose.
- Chylomicronaemie-syndroom
- Ernstige hypertriglyceridemie (>10 mmol/L) met chylomicronen in nuchter plasma; risico op acute pancreatitis.
- Lipoprotein lipase (LPL)
- Enzym dat triglyceriden in VLDL en chylomicronen hydrolyseert; deficiëntie leidt tot ernstige hypertriglyceridemie.
- VLDL (very-low-density lipoprotein)
- Door lever geproduceerde TG-rijke lipoproteïnen; verhoogd bij metabole aandoeningen, alcohol, diabetes.
- Volanesorsen
- Antisens oligonucleotide gericht op ApoC-III; vergund in Europa voor familiaire chylomicronaemie; verlaagt TG sterk.
Oorzaken, risico's en behandeling van hypertriglyceridemie
Classificatie
- Matig: TG 1,7–5,6 mmol/L — verhoogd CV-risico via remnant-cholesterol
- Ernstig: TG 5,6–10 mmol/L — sterk verhoogd CV-risico; pancreatitisrisico begint te stijgen
- Zeer ernstig: TG >10 mmol/L — acuut pancreatitisrisico; direct behandelen
Oorzaken
Primaire oorzaken:
- Familiaire hypertriglyceridemie (FHTG): polygenetisch; matig-ernstig TG-verhoogd
- Familiaire chylomicronaemie (FCS): zeldzaam; LPL- of ApoC-II-deficiëntie; ernstige hypertriglyceridemie
Secundaire oorzaken (frequent):
- Diabetes mellitus type 2 / insulineresistentie
- Alcoholgebruik
- Hypothyreoïdie
- Nierziekte (nefrotisch syndroom, dialyse)
- Zwangerschap
- Geneesmiddelen: oestrogenen, corticosteroïden, bètablokkers, thiaziden, antiretrovirale middelen
Behandeling
- Leefstijl (eerste keus): Alcoholabstinentie, gewichtsreductie, laag-vet dieet, vermijden eenvoudige koolhydraten
- Secondaire oorzaken behandelen: Glucoseregulatie, hypothyreoïdie corrigeren
- Fibraten: Bezafibrate, fenofibrate — verlagen TG 40–50% via PPAR-α-activatie; eerste keus bij TG >5 mmol/L
- Omega-3-vetzuren (hoge dosis): Icosapentaeenzuur (Vascepa) — REDUCE-IT trial: 25% CV-risicoreductie bij TG 1,5–5,6 mmol/L op statine
- Volanesorsen: bij FCS (geregistreerd in EU)