EASD 2026: diabetes, hart en nier vanuit Milaan
Het jaarcongres van de European Association for the Study of Diabetes is dé plek waar de nieuwe generatie cardiometabole middelen haar data toont. De 62e editie vond van 28 september tot 2 oktober 2026 plaats in het Allianz MiCo in Milaan, met een opvallend cardiorenaal programma: de eerste uitkomststudie van orforglipron (ACHIEVE-4), een eigen symposium voor SURPASS-CVOT, finerenon in nieuwe groepen, een gezamenlijke sessie met de ESC en de definitieve ADA/EASD-consensus over type 2-diabetes. HartVaat versloeg Milaan dag voor dag met de uitslagen die er voor hart en nier in de Nederlandse praktijk toe doen; de verslagen en de slotbeschouwing staan hieronder.
Nog verwacht: gepresenteerd in Milaan, nog niet gepubliceerd
FLOW · hoe semaglutide hart en nier beschermt: mediatie en proteomics
De twee FLOW-late-breakers over het mechanisme van de nierbescherming door semaglutide (proteomics en een mediatieanalyse van 72 cardio-renaal-metabole eiwitten) zijn in Milaan gepresenteerd; de cijfers wachten op publicatie. Zodra die er is, vullen wij dit aan.
Lees alvast: FLOW: semaglutide beschermt nieren bij type 2 diabetes en CKD — NEJM-gerelateerd →SMARTEST · dapagliflozine tegen metformine als eerste middel: gepresenteerd, nog niet gepubliceerd
SMARTEST zette dapagliflozine rechtstreeks tegenover metformine als startmiddel bij vroege type 2-diabetes, in een Zweedse registertrial met 2.072 deelnemers en een samengesteld eindpunt van sterfte, MACE en microvasculaire complicaties. De resultaten zijn in Milaan gepresenteerd onder voorzitterschap van Hiddo Heerspink (UMCG), maar nog niet gepubliceerd. Zodra het artikel verschijnt, verslaan wij het hier: dit is de studie die de eerste stap in de huisartsenpraktijk kan verschuiven.
Lees alvast: Langetermijneffect van metformine en leefstijlinterventie op cardiovasculaire events →Programma: de cardiometabole kernsessies
GLP-1 en verwanten; patronen en preventie van hart- en vaatziekten
- TRANSCEND-T2D-1 — retatrutide bij type 2-diabetes (Paris Hall)
- Cardiorenale trajecten na diagnose — Sattar e.a.: nierschade, hartfalen of overlijden binnen tien jaar (Warsaw Hall)
- Metab-Heart — niet-gediagnosticeerde cardiomyopathie bij diabetes
Short orals en late-breakers
- Bloeddrukvariabiliteit en sterfte — Amsterdam UMC (abstract 1147)
- STEP UP — semaglutide 7,2 mg en bloeddruk
- REIMAGINE 1 — CagriSema bij type 2-diabetes (LBA OP 02, 14:45)
SURPASS-CVOT en TRIUMPH-2
- SURPASS-CVOT — sterfte, infecties en patiëntuitkomsten (Dublin Hall)
- TRIUMPH-2 — retatrutide bij obesitas met type 2-diabetes; commentaar Van Rossum (Paris Hall)
- Geslacht en gender — met Heerspink en Van Raalte (Vienna Hall)
Incretines: hart, nieren en mensen; nieuwe EASD-richtlijn
- SURPASS-CVOT-posters — vetweefselmarkers (Westerink) en nierfunctie bij SGLT2-gebruik
- INFINITY — finerenon naar HbA1c (LBA 92)
- EASD-richtlijn CGM bij type 2-diabetes — lancering (London Hall, 16:30)
- Cardiovasculair risico vóór type 2-diabetes — Sattar, Gill en anderen (Paris Hall, 16:30)
ACHIEVE-4, SMARTEST en SYNCHRONIZE-2
- ACHIEVE-4 — orforglipron tegen glargine, cardiorenale veiligheid (Budapest Hall, 08:30)
- SMARTEST — dapagliflozine tegen metformine als eerste middel (Budapest Hall, 09:30)
- SYNCHRONIZE-2 — survodutide bij obesitas met type 2-diabetes (Dublin Hall, 09:30)
- Ziektemodificerende middelen en CV-uitkomsten — vijf real-world-analyses (Vienna Hall, 10:45)
KDIGO en de nier-late-breakers
- KDIGO-symposium — update diabetesrichtlijn en consensus preventie van nierschade
- ACHIEVE-4 nieruitkomsten — LBA 25 (London Hall, 15:30)
- FLOW — proteomics en mediatie van hart- en nieruitkomsten (LBA 28 en 30)
EASD en ESC; late-breakers
- EASD-ESC-sessie — incretines en SGLT2-remmers: hartfalen, perifeer vaatlijden, MACE (Budapest Hall)
- INFINITY — finerenon naar BMI (LBA 31, Vienna Hall, 10:00)
- Semaglutide en pancreaskanker — Scandinavisch registeronderzoek (LBA 35, 11:30)
ADA/EASD-consensus type 2-diabetes, definitieve versie
- Davies en Buse — de nieuwe behandelconsensus (London Hall)
Uitslagen & duiding
Slotbeschouwing EASD 2026: wat Milaan betekent voor de huisarts, internist en cardioloog, in vijf punten
Vier dagen Milaan in vijf punten: de consensus verzet de eerste stap naar SGLT2-remmer en GLP-1, nierschade komt eerst en is met eGFR en ACR te vinden, de GLP-1-pil is veilig maar nog niet beschermend bewezen, 15 tot 25 procent gewichtsverlies wordt medicatie met nieuwe bijwerkingen, en fabrikantvergelijkingen verdienen scepsis. Nog verwacht: SMARTEST, de FLOW-mechanismes en de Radcliffe-video's.
- Consensus: SGLT2-remmer en/of GLP-1 vooraan, afstand tot NHG-Standaard groot
- Jaarlijks eGFR en ACR; SGLT2 basis, GLP-1 erbij, finerenon bij albuminurie
- GLP-1-pil cardiovasculair veilig; bescherming wacht op ATTAIN-OUTCOMES
- Nieuwe middelen: 13 tot 23 procent gewichtsverlies, geen uitkomstdata
ADA/EASD-consensus 2026 over type 2-diabetes: SGLT2-remmer en/of GLP-1-middel mogelijk vanaf de diagnose, metformine niet langer de verplichte eerste stap, gewicht even belangrijk als glucose, finerenon als derde laag bij albuminurie
Het slotstuk van Milaan en het document dat de komende jaren telt. Van 'management of hyperglycaemia' (2022) naar 'management of type 2 diabetes': een SGLT2-remmer en/of GLP-1-middel bij de meeste mensen vroeg en mogelijk vanaf de diagnose, los van metformine en HbA1c; vroege combinatie bij hart- en vaatziekte, nierschade of hartfalen; gewichtsdoelen naast glucosedoelen; SGLT2 als basis, GLP-1 als tweede laag, finerenon als derde bij albuminurie. De afstand tot de NHG-Standaard is nu groot.
- SGLT2-remmer en/of GLP-1-middel vroeg, mogelijk vanaf de diagnose, bij de meeste mensen
- Metformine niet langer verplichte eerste stap; cardiorenale winst staat er los van
- SGLT2 als basis, GLP-1 erbij voor MACE en gewicht, finerenon bij UACR boven 3 mg/mmol
- Gewichtsdoelen even wezenlijk als glucosedoelen; spierbehoud bij fors afvallen
Finerenon in Milaan: INFINITY-poolanalyse van 14.574 patiënten toont 24 procent minder nierfalen en 20 procent minder hartfalen of CV-sterfte, en volgens de EASD-subanalyses ongeacht HbA1c en BMI
De gepoolde analyse van FIDELIO, FIGARO en FIND-CKD (14.574 patiënten met nierschade, met en zonder diabetes): nierfalen of forse eGFR-daling HR 0,76, hartfalenopname of CV-sterfte HR 0,80, geen nieuw kaliumsignaal. In Milaan opgedeeld naar HbA1c en BMI, met Heerspink en Smeijer (UMCG) als coauteurs: het effect blijft volgens de presentaties consistent. Geen nieuw effect, wel een breder toepassingsgebied.
- Nierfalen of eGFR-daling van 57 procent of meer: HR 0,76
- Hartfalenopname of CV-sterfte: HR 0,80; gecombineerd HR 0,77
- Consistent met en zonder diabetes en bovenop SGLT2-remmer
- Subgroepcijfers naar HbA1c en BMI nog niet gepubliceerd
SYNCHRONIZE-2: de glucagon/GLP-1-agonist survodutide geeft bij obesitas met type 2-diabetes 13,1 procent gewichtsverlies en 1,2 procentpunt lager HbA1c, met 18 procent stakers door maag-darmklachten
Boehringers glucagon/GLP-1-agonist survodutide bij 755 mensen met obesitas en type 2-diabetes, 76 weken: gewicht -13,1 tegen -3,1 procent, HbA1c -1,21 procentpunt, 29,5 procent terug naar normoglykemie. Netjes, maar deze week achter retatrutide (18,8 procent) en CagriSema (14,2), en met 18 procent stakers door maag-darmklachten. De plaats van het middel beslist SYNCHRONIZE-CVOT.
- Gewicht -13,1 tegen -3,1 procent; 79,3 procent verloor 5 procent of meer
- HbA1c -1,21 procentpunt vanaf 7,4; normoglykemie bij 29,5 procent
- Buikomtrek -11,1 tegen -3,5 cm
- Staken door maag-darmklachten 18 tegen 1,2 procent
Lilly's amylinecombinatie: eloralintide plus tirzepatide geeft 23,3 procent gewichtsverlies bij obesitas met type 2-diabetes, tegen 14,8 procent met tirzepatide alleen, maar met tot 27 procent stakers
Lilly's antwoord op CagriSema: de amylineagonist eloralintide bovenop tirzepatide, fase 2b bij 367 mensen met obesitas en type 2-diabetes, 48 weken. Gewicht -23,3 procent op de hoogste combinatie tegen -14,8 met tirzepatide 15 mg alleen, HbA1c -2,9 tegen -2,4 procentpunt. Keerzijde: 10,8 tot 27 procent stakers door bijwerkingen in de combinatiearmen tegen 2,9 procent met tirzepatide.
- Gewicht -23,3 procent (9 mg plus 15 mg) tegen -14,8 met tirzepatide alleen
- HbA1c -2,9 tegen -2,4 procentpunt
- Staken door bijwerkingen 10,8 tot 27,0 procent in de combinatiearmen
- Fase 3 eind 2026 met trager opbouwschema; geen uitkomstdata
ACHIEVE-4: de GLP-1-pil orforglipron is cardiovasculair niet-inferieur aan insuline glargine bij type 2-diabetes met hoog risico, met een onbewezen sterftesignaal en drie keer minder hypoglykemie
De eerste uitkomststudie van een GLP-1-pil zonder peptide: 2.749 mensen met type 2-diabetes en hart- of nierziekte, orforglipron tegen insuline glargine, mediaan twee jaar. MACE-4 4,2 tegen 5,0 procent (HR 0,84; 0,59 tot 1,20): niet-inferieur, niet superieur. Opvallend: 19 tegen 43 doden (HR 0,43), vooraf gepland maar niet gecorrigeerd. Hypoglykemie 6,8 tegen 19,2 procent. Veiligheid bewezen; bescherming wacht op ATTAIN-OUTCOMES.
- MACE-4 HR 0,84 (95%-BI 0,59 tot 1,20); 124 events in twee jaar
- Totale sterfte HR 0,43 (0,25 tot 0,75), niet gecorrigeerd voor meervoudig toetsen
- HbA1c -1,6 tegen -1,0; gewicht -8,8 tegen +1,7 procent
- Maag-darmklachten 62 procent; hypoglykemie 6,8 tegen 19,2 procent
Eerste EASD-richtlijn over glucosesensoren bij type 2-diabetes: voorwaardelijk 'wij stellen voor' in alle groepen, HbA1c 0,32 procentpunt lager, bewijs van lage zekerheid
De eerste Europese richtlijn over CGM bij type 2-diabetes, vandaag gelanceerd in Milaan. Alle adviezen zijn voorwaardelijk: een sensor als optie naast de gebruikelijke zorg, ook zonder insuline, met HbA1c-winst van 0,32 procentpunt en lage zekerheid; niet bij alleen basale insuline waar het effect triviaal is, en niet routinematig geblindeerd. Abbott's 45 procent lagere sterfte bij sensorgebruikers is observationeel en ongepubliceerd.
- HbA1c -0,32 procentpunt (zeer lage zekerheid), tijd in doelbereik +6,3 procentpunt
- Basale insuline: -0,18 procentpunt, niet significant
- Real-time CGM -0,46, gescand -0,23; geen directe vergelijking
- Geen bewezen effect op hypoglykemie of harde uitkomsten; kosten benoemd
Amyline in Milaan: CagriSema verlaagt HbA1c 0,16 procentpunt en gewicht 4 procentpunt meer dan semaglutide bij type 2-diabetes (REIMAGINE 2), zenagamtide volgt
De directe vergelijking van CagriSema met semaglutide 2,4 mg bij 2.713 mensen met type 2-diabetes, 68 weken: HbA1c -1,91 tegen -1,75 procentpunt (verschil 0,16, significant maar klein) en gewicht -14,2 tegen -10,2 procent. Amyline maakt het verschil op de weegschaal, niet op de glykemie; bijwerkingen iets vaker. Met REIMAGINE 1 en de fase 2b van zenagamtide vandaag in de amylinesessie.
- HbA1c -1,91 tegen -1,75 procentpunt (verschil -0,16; p=0,0035)
- Gewicht -14,2 tegen -10,2 procent; 43 procent verloor 15 procent of meer
- Bijwerkingen 86,9 tegen 81,2 procent, vooral maag-darm
- Uitkomststudie loopt; hart- en nierbewijs blijft bij semaglutide
TRIUMPH-2: retatrutide geeft bij obesitas met type 2-diabetes tot 18,8 procent gewichtsverlies en 10,8 mmHg lagere bloeddruk, met hypotensie en dysesthesie als nieuwe signalen
De drievoudige agonist retatrutide bij 1.152 mensen met obesitas en type 2-diabetes, 80 weken: gewicht -11,9 tot -18,8 procent tegen -5,1 bij placebo, HbA1c -1,4 tot -1,6 procentpunt, systolische bloeddruk -10,8 mmHg en hs-CRP gehalveerd op 12 mg. De prijs: veel maag-darmklachten, hypotensie en dysesthesie als nieuwe signalen, en op 9 mg staakte een op de acht. Gelijktijdig in The Lancet; commentaar van Elisabeth van Rossum (Erasmus MC).
- Gewicht -18,8 procent op 12 mg tegen -5,1 bij placebo (verschil 13,8 procentpunt)
- HbA1c -1,4 tot -1,6 procentpunt; 28 tot 40 procent onder 5,7 procent
- Systolische bloeddruk -10,8 mmHg, triglyceriden -39,5 procent, hs-CRP -58,3 procent
- Hypotensie 1 tot 6 procent, dysesthesie 4 tot 7 procent; staken 4 tot 12 procent
Helft van de mensen met BMI 25 tot 27 heeft door remnant-cholesterol of ontsteking hetzelfde hartrisico als wie wél een GLP-1-agonist mag: Deense cohortanalyse
Wie een BMI van 25 tot 26,9 heeft, krijgt geen GLP-1-agonist. In de Kopenhagen-cohort en de UK Biobank (313.145 mensen, tot 18 jaar follow-up) had bijna de helft van die groep een verhoogd remnant-cholesterol of laaggradige ontsteking, met een 41 tot 47 procent hoger risico op coronaire hartziekte: even hoog als de groep die wél in aanmerking komt. Observationeel; het bewijs dat behandelen hier helpt, ontbreekt nog.
- 44 tot 48 procent van BMI 25 tot 26,9 heeft ongunstige markers
- Risico 41 tot 47 procent hoger, tegen 41 tot 35 procent bij de indicatiegroep
- 23.134 coronaire events, follow-up tot 18 jaar
- Geen behandelstudie: SELECT begon bij BMI 27
Novo tegen Lilly in Milaan: semaglutide ophogen of overstappen op tirzepatide, en orforglipron tegen orale semaglutide, in niet-gerandomiseerde vergelijkingen
Novo liet in Amerikaanse declaratiedata zien dat ophogen naar semaglutide 2 mg samenging met iets minder MACE dan overstappen op tirzepatide (HR 1,06 voor overstappen), Lilly in een indirecte vergelijking dat orforglipron 17,2 mg meer gewicht en HbA1c verlaagt dan orale semaglutide 25 mg. Novo's eigen indirecte vergelijking bij obesitas wijst de andere kant op. Geen van drieën gerandomiseerd; het enige echte duel blijft SURPASS-CVOT.
- COMPETE SWITCH CV: 185.705 ophogers tegen 23.104 overstappers, HR 1,06 (1,04 tot 1,08)
- Slechts circa 31 procent van de overstappers bereikte tirzepatide 10 mg of meer
- Lilly: orforglipron 1,5 procentpunt meer gewichtsverlies, 0,3 meer HbA1c-daling
- Alle analyses door de fabrikant van de winnaar, zonder randomisatie
Semaglutide geeft geen verhoogd risico op pancreaskanker: Scandinavische registerstudie met bijna 100.000 gebruikers
Een door de toezichthouder opgelegde veiligheidsstudie in de registers van Denemarken, Zweden en Noorwegen: 97.464 nieuwe semaglutidegebruikers tegen gematchte gebruikers van sulfonylureumderivaten, SGLT2-remmers of insuline. Pancreaskanker 131 tegen 123 gevallen, gepoolde HR 0,91, zonder dosis- of duureffect. Een geruststellend antwoord voor de spreekkamer, met als kanttekening een korte follow-up.
- Gepoolde HR 0,91 (95%-BI 0,71 tot 1,16)
- Absoluut verschil -0,10 per 1.000 persoonsjaren
- Geen dosis- of duureffect, consistent in drie landen
- Gefinancierd door Novo Nordisk; follow-up na wachttijd kort
TRANSCEND-T2D-1: retatrutide als monotherapie verlaagt HbA1c met tot 1,1 procentpunt meer dan placebo en gewicht met tot 15 procent
De drievoudige agonist retatrutide als enig middel bij type 2-diabetes, vanochtend besproken in Milaan: in 537 patiënten met een HbA1c van 7,9 procent daalde dat met tot 1,1 procentpunt meer dan placebo en het gewicht met tot 15,3 procent na 40 weken. Maag-darmklachten, geen ernstige hypo's. Indrukwekkend op glucose en gewicht; op harde uitkomsten blijft het wachten.
- HbA1c -1,69 tot -1,94 procentpunt tegen -0,81 bij placebo
- Gewicht -11,5 tot -15,3 procent tegen -2,6 procent
- Stoppen door bijwerkingen 2 tot 5 procent; geen ernstige hypoglykemie
- Nog geen cardiovasculaire uitkomstdata
Binnen tien jaar na de diagnose type 2-diabetes krijgt 55 procent chronische nierschade of hartfalen, of overlijdt: data van 1,6 miljoen patiënten
Vanaf de diagnose type 2-diabetes gevolgd: binnen vijf jaar had een derde nierschade of hartfalen of was overleden, binnen tien jaar 55 procent. Nierschade kwam vaker eerst (19,0 procent) dan hartfalen (8,3 procent), en één orgaan trekt het andere mee. Een pleidooi voor eGFR en albuminurie vanaf dag één en tijdige orgaanbescherming.
- 1.617.508 nieuwe diagnoses, Amerikaanse real-world-data 2010 tot 2024
- Nierschade, hartfalen of dood: 33 procent na vijf jaar, 55 procent na tien
- Hartfalen gevolgd door nierschade in 42 procent binnen vijf jaar
- Nierschade gevolgd door hartfalen in 23 procent binnen vijf jaar
Bloeddrukvariabiliteit tussen bezoeken voorspelt sterfte en beroerte, ook bij gelijke gemiddelde bloeddruk: Amsterdam UMC-analyse in de UK Biobank
De huisartsgeneeskunde van het Amsterdam UMC keek in de UK Biobank (57.611 deelnemers, mediaan 5,1 jaar) niet naar de gemiddelde bloeddruk, maar naar hoe sterk die tussen bezoeken schommelt. Meer schommeling ging samen met hogere sterfte, ook na correctie voor het gemiddelde; bij type 2-diabetes met hoge variabiliteit 2,8 keer zo vaak als bij normale glucose en lage variabiliteit. Observationeel, dus geen behandeldoel, wel een reden om wisselende waarden niet weg te middelen.
- Sterfte 11 procent hoger per SD systolische variabiliteit, 8 procent diastolisch
- Beroerte 12 procent hoger per SD diastolische variabiliteit
- Diabetes plus hoge variabiliteit: tienjaarssterfte circa 2,9 tegen 1,0 procent
- Geen verband met dementie; causaliteit niet aangetoond
Gerelateerde artikelen
Na semaglutide: de nieuwe generatie cardiometabole middelen in vier routes, van pil tot drievoudige agonist
Milaan, dinsdag 29 september. Wie deze week door het programma van EASD 2026 bladert, ziet een veld dat in vijf jaar onherkenbaar is veranderd. Semaglutide en tirzepatide zijn de referentie geworden,
Orforglipron: stabiele nierfunctie in fase-3-trials, maar nier-specifieke uitkomsten blijven onduidelijk
Een narratieve review analyseert de nierfunctie-effecten van orforglipron, de eerste orale niet-peptide GLP-1-receptoragonist. Fase-3-trials tonen significante dalingen in HbA1c, lichaamsgewicht en
GLP-1-agonisten en SGLT2-remmers voor preventie van type 2-diabetes bij obesitas
Deze review belicht farmacologische strategieën voor de preventie van type 2-diabetes bij mensen met obesitas en insulineresistentie. Hoewel metformin nog steeds de langst onderbouwde optie is, tonen
GLP-1- en dual-receptoragonisten: nieuwe consensus over toepassing bij type 2-diabetes
Een Chinese expertconsensus uit 2026 geeft richtlijnen voor het gebruik van GLP-1-receptoragonisten (GLP-1-, GIP/GLP-1- en GCG/GLP-1-agonisten) bij patiënten met type 2-diabetes. De 10 aanbevelingen
Finerenon effectief bij type 1 diabetes met chronische nierziekte
In deze fase 3 NEJM-trial werd finerenon, een niet-steroïdale mineralocorticoïdreceptorantagonist, onderzocht bij volwassenen met type 1 diabetes en chronische nierziekte met albuminurie. Na eerdere
GLP-1-agonisten versus DPP-4-remmers en SGLT2-remmers bij hartfalenrisico
In een target trial emulatie met Zweedse populatiedata werden GLP-1-receptoragonisten vergeleken met DPP-4-remmers en SGLT2-remmers voor het risico op ziekenhuisopname wegens hartfalen bij patiënten
Wilt u op de hoogte blijven?
Gratis: de maandelijkse nieuwsbrief met het nieuwsoverzicht, en de site afgestemd op uw vakgebied.