Statines na je zeventigste: wat STAREE wel en niet gaat beantwoorden

Moet een gezonde 75-jarige zonder hart- en vaatziekte een statine krijgen? Het is een van de meest gestelde vragen in de spreekkamer, en tegelijk een van de slechtst beantwoorde. De grote statinetrials includeerden vooral deelnemers onder de 70; voor primaire preventie op hogere leeftijd leunen richtlijnen op extrapolatie en subgroepanalyses. Precies dat gat moet STAREE vullen, en de resultaten worden zaterdag 29 augustus gepresenteerd in Hot Line 2 van het ESC-congres in München.

STAREE (STAtins in Reducing Events in the Elderly) randomiseerde in Australië bijna 10.000 gezonde deelnemers van 70 jaar en ouder, zonder bekende cardiovasculaire ziekte, diabetes of dementie, naar atorvastatine of placebo. Opvallend is het primaire eindpunt: geen klassiek samengesteld cardiovasculair eindpunt, maar invaliditeitsvrije overleving, een combinatie van overlijden, dementie en blijvende beperking. De studie vraagt dus niet alleen of een statine events voorkomt, maar of ouderen er langer zelfstandig en helder door blijven leven. Dat is de uitkomst waar deze leeftijdsgroep zelf om geeft.

De uitkomst kan twee kanten op, en beide zijn praktijkveranderend. Een positief resultaat geeft voor het eerst gerandomiseerd bewijs om ook boven de 70 laagdrempelig met primaire preventie te starten, en haalt het argument weg dat statines op die leeftijd vooral nog bijwerkingen leveren. Een neutraal of negatief resultaat versterkt juist de terughoudendheid die veel huisartsen nu al voelen, en geeft een steviger onderbouwing voor het staken of niet starten van statines bij kwetsbare ouderen.

Voor de Nederlandse praktijk telt de context: het CVRM-advies is bij 70-plussers al genuanceerd en weegt vitaliteit, levensverwachting en patiëntvoorkeur mee. STAREE gaat die afweging niet vervangen, maar wel voeden met echte data. Let bij de presentatie op drie dingen: de absolute risicoreductie, de consistentie van het effect op het functionele eindpunt, en de bijwerkingen die tot staken leidden. Daarmee is het gesprek in de spreekkamer maandag na het congres al anders dan de week ervoor.