STREAM: statine stoppen bij 70-plussers met multimorbiditeit en zonder hart- en vaatziekte haalt de non-inferioriteitsgrens, maar geeft 38 procent meer sterfte, infarcten en beroertes

Chicago, zaterdag 7 november. De vraag die elke huisarts met een oudere patiënt kent: kan die statine er na het zeventigste niet gewoon af? STREAM is de grootste gerandomiseerde studie die het probeerde te beantwoorden, uitgevoerd door de Universiteit van Bern (Nicolas Rodondi) met het LUMC in Leiden (Rosalinde Poortvliet, Public Health en Eerstelijnsgeneeskunde en het LUMC Center for Medicine for Older People) en centra in Frankrijk. De uitkomst is dubbelzinnig: formeel non-inferieur, maar met een hazard ratio van 1,38 voor dood, hartinfarct of herseninfarct bij wie stopte. Gelijktijdig gepubliceerd in NEJM.

De studie

Tussen november 2021 en april 2025 includeerden 24 centra in Zwitserland, Nederland en Frankrijk 1.880 deelnemers van 70 jaar of ouder (gemiddeld 77,5 jaar, 46,9 procent vrouwen, 32,1 procent diabetes) die minstens een jaar een statine gebruikten voor primaire preventie, minstens twee chronische aandoeningen hadden en geen bekende atherosclerotische hart- en vaatziekte. Ruim de helft (53,5 procent) werd via de huisarts geïncludeerd. Ze werden gerandomiseerd naar stoppen (938) of doorgaan (942) met de lipidenverlagende therapie, open-label met geblindeerde eindpuntbeoordeling. Het primaire eindpunt was niet-fataal hartinfarct, niet-fataal herseninfarct of overlijden, geanalyseerd als het verschil in eventvrije overlevingstijd (restricted mean survival time) over twee jaar, met een vooraf vastgelegde non-inferioriteitsgrens van 5,2 weken. De Zwitserse nationale wetenschapsstichting financierde de studie.

De uitkomsten

• Eventvrije tijd over twee jaar: 96,5 weken na stoppen tegen 98,5 weken bij doorgaan; verschil min 2,0 weken (95%-BI min 3,7 tot min 0,3), binnen de grens van 5,2 weken; p voor non-inferioriteit onder 0,001.
• Primair eindpunt over de hele follow-up (mediaan 103 weken, maximaal vier jaar): 12,7 procent (119 deelnemers) na stoppen tegen 9,2 procent (87) bij doorgaan; hazard ratio 1,38 (1,05 tot 1,81). Per 40 patiënten die stopten één extra event in twee jaar.
• Componenten: hartinfarct 1,4 tegen 0,6 procent, herseninfarct 1,9 tegen 0,8 procent, sterfte 8,2 tegen 6,9 procent.
• LDL-cholesterol na 12 maanden in een steekproef van 235 deelnemers: 176,0 tegen 99,4 mg/dl (ongeveer 4,6 tegen 2,6 mmol/l).
• Kwaliteit van leven, pijn, vallen en sarcopenie: geen verschil. Ten minste één ernstige bijwerking bij 43,0 tegen 39,8 procent.
• Cross-over: 131 stoppers herstartten, 112 doorgaanders stopten; een tipping-pointanalyse veranderde de conclusie niet. Bij via de huisarts geïncludeerde deelnemers was het verlies aan eventvrije tijd groter (3,4 weken) dan bij ziekenhuispatiënten (1,1 week).

Duiding

De formele conclusie van de auteurs luidt dat stoppen non-inferieur is, omdat het verlies aan eventvrije tijd (twee weken in twee jaar) binnen de vooraf gekozen marge blijft. Maar dezelfde tabel toont een significant hogere hazard ratio van 1,38, met meer infarcten, meer beroertes en meer sterfte, en de onafhankelijke datamonitoringcommissie adviseerde na afloop de stoppers om met hun arts over herstarten te praten. Rita Redberg (UCSF), medeauteur, zei het in Chicago zo: 'Dit kleine, verhoogde risico betekent dat je geen algemene aanbeveling kunt doen om in deze groep statines te stoppen.' De bevinding sluit aan bij STAREE, dat bij gezonde 70-plussers juist winst van atorvastatine liet zien, en staat haaks op de oudere Franse SITE-studie (1.160 75-plussers, geen verschil in sterfte) waarin de sterfte veel lager lag dan de 15,1 procent over drie jaar in STREAM. Kanttekeningen: open-label, 14 procent cross-over, een eindpunt dat sterfte door alle oorzaken bevat, en een bescheiden aantal events.

Voor de praktijk

Voor de huisarts die op het polyfarmacie-overleg de statine wil schrappen bij een 78-jarige met COPD en artrose, is de boodschap niet 'het kan niet', maar 'het is niet gratis'. Doorgaan kost deze groep geen kwaliteit van leven, geen vallen en geen spierklachten die de stoppers niet ook hadden; stoppen kost per 40 patiënten één infarct, beroerte of sterfgeval in twee jaar. Dat is een gesprek, geen protocol: wie de pil als last ervaart of een beperkte levensverwachting heeft, kan met deze cijfers stoppen; wie dat niet zo voelt, heeft geen reden om te stoppen. Zie ook Statines na je zeventigste: wat STAREE wel en niet gaat beantwoorden.

Lees ook

• STAREE: atorvastatine 40 mg bij gezonde 70-plussers voorkomt 30 procent van de cardiovasculaire events
• Alle AHA 2026-berichten op onze congrespagina